Torbiel Tarlova to rodzaj torbieli około nerwowej, która najczęściej powstaje w okolicy kości krzyżowej, w pobliżu korzeni nerwowych. U wielu osób nie powoduje żadnych dolegliwości i zostaje wykryta przypadkowo podczas rezonansu magnetycznego. W niektórych przypadkach może jednak uciskać lub drażnić struktury nerwowe, prowadząc do przewlekłego bólu, zaburzeń czucia, a nawet problemów z pęcherzem, jelitami czy funkcjami seksualnymi.
Samo wykrycie torbieli Tarlova nie oznacza więc automatycznie choroby wymagającej leczenia. Najważniejsze jest ustalenie, czy zmiana rzeczywiście odpowiada za występujące objawy.
Czym jest torbiel Tarlova?
Torbiel Tarlova, nazywana również torbielą okołonerwową lub okołokorzeniową, jest zmianą w obrębie osłon korzeni nerwowych. W jej wnętrzu znajduje się najczęściej płyn mózgowo-rdzeniowy. Zmiany te szczególnie często występują w odcinku krzyżowym kręgosłupa, zwłaszcza w okolicy korzeni nerwowych S2.
Torbiele mogą mieć różną wielkość i nie muszą powodować żadnych dolegliwości. Analizy badań obrazowych wskazują, że torbiele Tarlova występują u kilku procent badanych osób, ale tylko część z nich ma objawy, które można wiązać z obecnością torbieli. W jednej z metaanaliz objawy odpowiadały zmianom u około 15,6% osób, u których stwierdzono torbiele.
To ważne, ponieważ wynik rezonansu może brzmieć niepokojąco, mimo że sama torbiel nie musi być przyczyną bólu pleców czy innych problemów neurologicznych.
Jak powstaje torbiel Tarlova?
Dokładny mechanizm powstawania torbieli Tarlova nie został jednoznacznie wyjaśniony. Wiadomo natomiast, że zmiana wiąże się z przestrzenią wokół korzenia nerwowego i może wypełniać się płynem mózgowo-rdzeniowym.
Jedna z hipotez zakłada, że znaczenie może mieć przepływ płynu oraz różnice ciśnienia, które sprzyjają stopniowemu powiększaniu się torbieli. Wśród potencjalnych czynników wymienia się również urazy kręgosłupa oraz niektóre zaburzenia tkanki łącznej. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek można przypisać konkretnej przyczynie.
Niektóre torbiele pozostają niewielkie przez wiele lat. Inne mogą zwiększać swoją objętość i z czasem zacząć wpływać na znajdujące się w pobliżu struktury nerwowe.
Torbiel Tarlova – jakie daje objawy?
Objawy zależą przede wszystkim od lokalizacji torbieli, jej wielkości oraz tego, czy dochodzi do podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego. Dlatego dwie osoby z podobnym wynikiem rezonansu mogą mieć zupełnie różne dolegliwości.
Do możliwych objawów należą:
-
ból w dolnej części pleców lub w okolicy kości krzyżowej,
-
ból pośladków,
-
ból promieniujący do nóg,
-
pieczenie, mrowienie lub drętwienie,
-
zaburzenia czucia w obrębie kończyn lub miednicy,
-
osłabienie mięśni,
-
ból w okolicy krocza,
-
dolegliwości nasilają się podczas długiego siedzenia,
-
problemy z oddawaniem moczu,
-
zaburzenia funkcji jelit,
-
zaburzenia funkcji seksualnych.
W przypadku większych lub liczniejszych torbieli objawy neurologiczne mogą być bardziej rozległe. Opisywano również przypadki osłabienia mięśni i zaniku mięśni wynikających z zajęcia korzeni ruchowych.
Ból podczas siedzenia jako sygnał, którego nie warto ignorować
Jednym z praktycznych aspektów, o którym pacjenci często dowiadują się dopiero po postawieniu rozpoznania, jest związek dolegliwości z pozycją siedzącą. Ból w okolicy krzyżowej lub miednicy może nasilać się podczas długiego siedzenia, a niekiedy również przy określonych aktywnościach zwiększających obciążenie dolnego odcinka kręgosłupa.
Nie jest to jednak objaw charakterystyczny wyłącznie dla torbieli Tarlova. Podobne dolegliwości mogą występować między innymi przy innych problemach kręgosłupa, dlatego sam charakter bólu nie wystarcza do ustalenia przyczyny.
Czy każda torbiel Tarlova powoduje objawy?
Nie. To jedna z najważniejszych informacji dotyczących tego rozpoznania.
Torbiele Tarlova są często przypadkowym znaleziskiem podczas badań obrazowych wykonywanych z zupełnie innego powodu. Większość małych zmian nie wymaga leczenia, jeśli nie powoduje dolegliwości.
Dlatego lekarz powinien ocenić nie tylko samą obecność torbieli, ale również jej położenie, rozmiar, relację z korzeniami nerwowymi oraz zgodność obrazu z objawami pacjenta.
To właśnie związek między zmianą widoczną w rezonansie a objawami ma większe znaczenie kliniczne niż sam fakt znalezienia torbieli.
Jest to również istotny content gain dla osoby, która otrzymała taki wynik badania: nie należy automatycznie zakładać, że każda torbiel widoczna w MRI jest przyczyną wszystkich dolegliwości.
Jak diagnozuje się torbiel Tarlova?
Podstawą diagnostyki jest badanie obrazowe, przede wszystkim rezonans magnetyczny. W przypadku podejrzenia torbieli w okolicy krzyżowej szczególnie przydatny może być dokładny rezonans odcinka krzyżowego, ponieważ pozwala lepiej ocenić lokalizację zmiany oraz jej stosunek do korzeni nerwowych.
Lekarz bierze pod uwagę również:
-
charakter i lokalizację bólu,
-
zaburzenia czucia,
-
siłę mięśni,
-
odruchy,
-
funkcjonowanie pęcherza i jelit,
-
problemy w obrębie miednicy,
-
czas trwania objawów,
-
wcześniejsze urazy i operacje kręgosłupa.
W wybranych sytuacjach wykorzystuje się dodatkowe badania neurologiczne lub elektrofizjologiczne. Ich celem jest sprawdzenie, czy występują zaburzenia funkcji nerwów, które mogą odpowiadać obrazowi klinicznemu.
Dlaczego sam wynik rezonansu nie wystarcza?
Opis badania może wskazywać na obecność torbieli, ale nie odpowiada automatycznie na pytanie, czy właśnie ona powoduje ból.
Pacjent może mieć jednocześnie torbiel Tarlova oraz inne zmiany w kręgosłupie, takie jak przepuklina krążka międzykręgowego, zwężenie kanału kręgowego czy zmiany zwyrodnieniowe. Każda z nich może powodować podobne objawy.
Dlatego interpretację rezonansu powinno się połączyć z badaniem neurologicznym i historią dolegliwości, a nie opierać wyłącznie na rozmiarze torbieli.
Torbiel Tarlova – leczenie
Sposób postępowania zależy od tego, czy torbiel powoduje objawy oraz jak bardzo wpływają one na codzienne funkcjonowanie.
W przypadku bezobjawowej torbieli lekarz może zdecydować o obserwacji. Nie ma potrzeby automatycznego wykonywania zabiegu tylko dlatego, że podczas rezonansu wykryto zmianę.
Jeżeli pojawiają się dolegliwości, leczenie może obejmować metody zachowawcze, procedury małoinwazyjne lub – w odpowiednio dobranych przypadkach – leczenie operacyjne.
Leczenie zachowawcze
Przy mniej nasilonych objawach lekarz może rozpocząć od leczenia objawowego. W zależności od sytuacji stosuje się między innymi leki przeciwbólowe, przeciwzapalne lub leki wykorzystywane w leczeniu bólu neuropatycznego. Pomocna może być również odpowiednio dobrana fizjoterapia.
Celem takiego postępowania nie jest koniecznie zmniejszenie samej torbieli. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie bólu i poprawę funkcjonowania.
W niektórych przypadkach stosuje się również miejscowe iniekcje. Ich skuteczność może być różna, a uzyskana poprawa nie zawsze utrzymuje się długo.
Punkcja, aspiracja i klej fibrynowy
W wybranych przypadkach rozważa się zabiegi przezskórne, podczas których lekarz usuwa płyn z torbieli. Niektóre techniki wykorzystują dodatkowo klej fibrynowy, którego zadaniem jest ograniczenie ponownego wypełniania torbieli.
Nie jest to jednak metoda odpowiednia dla każdego pacjenta. Znaczenie ma między innymi budowa torbieli i sposób jej komunikacji z przestrzenią płynową wokół rdzenia. W przypadku niektórych zmian szeroka komunikacja z przestrzenią podpajęczynówkową może zwiększać ryzyko powikłań i wpływać na wybór metody leczenia.
Operacja torbieli Tarlova
Leczenie operacyjne bierze się pod uwagę przede wszystkim u osób z istotnymi, utrzymującymi się objawami, gdy istnieją przesłanki wskazujące, że torbiel jest ich przyczyną, a mniej inwazyjne metody nie przynoszą wystarczającej poprawy.
Technika zabiegu zależy od anatomii zmiany. W literaturze opisuje się między innymi odbarczenie struktur nerwowych, zmniejszenie torbieli oraz rekonstrukcję jej połączenia z osłonami korzenia nerwowego.
Trzeba jednak pamiętać, że operacja nie jest prostym rozwiązaniem problemu. Zabiegi w okolicy korzeni nerwowych mogą wiązać się z powikłaniami, między innymi wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego czy zakażeniem. Jednocześnie badania obserwacyjne wskazują, że u odpowiednio wybranych pacjentów leczenie operacyjne może przynieść długotrwałą poprawę.
Czy torbiel Tarlova może zniknąć sama?
Nie należy zakładać, że każda torbiel samoistnie zniknie. W praktyce ważniejsze jest to, czy pozostaje bezobjawowa, czy zaczyna powodować problemy neurologiczne.
Jeżeli zmiana nie powoduje dolegliwości, lekarz może zalecić obserwację zamiast leczenia inwazyjnego. W przypadku pojawienia się nowych objawów sytuacja wymaga ponownej oceny.
Samo znalezienie torbieli w rezonansie nie oznacza więc konieczności natychmiastowego leczenia.
Torbiel Tarlova a ból pleców – jak rozpoznać, czy to ona jest przyczyną?
To jedno z trudniejszych pytań w diagnostyce. Ból pleców jest bardzo częstym objawem i może mieć wiele przyczyn, dlatego obecność torbieli nie wystarcza do przypisania jej wszystkich dolegliwości.
Większe znaczenie ma sytuacja, w której lokalizacja torbieli odpowiada obszarowi występowania objawów, a ich charakter pasuje do zajęcia określonego korzenia nerwowego. Dodatkowo lekarz może uwzględnić wyniki badania neurologicznego oraz inne badania obrazowe.
W wybranych przypadkach stosuje się również procedury diagnostyczne, takie jak aspiracja płynu lub podanie środka znieczulającego w obrębie torbieli, aby sprawdzić, czy zmiana może być źródłem dolegliwości. Takie postępowanie wymaga specjalistycznej oceny i nie powinno być traktowane jako rutynowy test wykonywany u każdego pacjenta.
Kiedy z torbielem Tarlova trzeba zgłosić się do lekarza?
Samo wykrycie torbieli podczas rezonansu jest powodem do omówienia wyniku z lekarzem, ale szczególnie ważna jest konsultacja w przypadku występowania objawów neurologicznych.
Nie należy zwlekać z oceną medyczną, jeśli pojawiają się:
-
narastające osłabienie nóg,
-
zaburzenia czucia,
-
problemy z kontrolowaniem pęcherza lub jelit,
-
nowe lub nasilające się zaburzenia funkcji seksualnych,
-
silny albo postępujący ból w okolicy krzyżowej,
-
trudności z chodzeniem.
